Nauka › Ćwiczenie tabliczki mnożenia

Poradnik dla rodziców i nauczycieli

Jak ćwiczyć tabliczkę mnożenia

Tabliczka mnożenia przydaje się przez całą podstawówkę. Dziecko, które wie, że 7 · 8 = 56 („siedem razy osiem to pięćdziesiąt sześć”) i nie musi tego liczyć, ma wolną głowę na to, co naprawdę ważne: słupki w klasie 4, ułamki albo dłuższe zadanie tekstowe.

W polskiej szkole mnożenie zapisuje się kropką, a dzielenie dwukropkiem: 3 · 4 = 12 i 12 : 3 = 4. Tak piszemy też na tej stronie. Znak × dziecko zna raczej z kalkulatora i z gier, a ÷ zobaczy najwyżej na klawiszu kalkulatora.

Kiedy dzieci uczą się tabliczki mnożenia?

Dzieci uczą się tabliczki mnożenia w zakresie 100, czyli wszystkich iloczynów od 1 · 1 do 10 · 10. Nowa podstawa programowa, która od roku szkolnego 2026/2027 stopniowo wchodzi do szkół, mówi, że na koniec klasy 3 uczeń „mnoży i dzieli liczby naturalne w zakresie tabliczki mnożenia”. Tego samego wymagała podstawa dotychczasowa. W praktyce chodzi o to, żeby dziecko znało tabliczkę na pamięć. Podstawa nie mówi jednak, w której klasie zacząć: to zależy od programu nauczania i podręcznika. Najczęściej wygląda to tak:

„Duża tabliczka”, czyli mnożenie liczb od 11 do 20, nie jest obowiązkowa: to dodatek dla chętnych. Jeśli Twoje dziecko idzie w innym tempie niż koledzy, nic złego się nie dzieje. Ważne, żeby na koniec klasy 3 wyniki same przychodziły mu do głowy.

Nie ma ogólnopolskiego sprawdzianu z tabliczki

W Polsce nie ma żadnego państwowego testu z tabliczki mnożenia, ani na czas, ani bez stopera. Od zerówki do klasy 6 nie ma w ogóle ogólnopolskich sprawdzianów z matematyki. To, czy dziecko zna tabliczkę, sprawdza w klasie nauczycielka edukacji wczesnoszkolnej, zwykle pytając na głos albo dając krótkie zadania, a o postępach dziecka przeczytasz w ocenie opisowej na półrocze i na koniec roku. Od klasy 4 nauczyciel matematyki może zrobić z tabliczki krótką kartkówkę. Więcej piszemy w poradniku o ocenach i sprawdzianach z matematyki.

Brak sprawdzianu nie znaczy, że tabliczka jest mniej ważna. Od klasy 4 dziecko potrzebuje jej niemal na każdej lekcji:

• Mnożenie pisemne. Przy 47 · 6 dziecko mówi: „6 razy 7 to 42, piszę 2, 4 przenoszę. 6 razy 4 to 24, i 4 to 28”. Wynik: 282. Każdy krok to jedno działanie z tabliczki.
• Dzielenie pisemne. Przy 638 : 7 dziecko myśli: „63 przez 7 to 9, bo 9 · 7 = 63”. Potem spisuje 8: „8 przez 7 to 1, zostaje 1”. Wynik: 638 : 7 = 91 r. 1, a sprawdzenie: 91 · 7 + 1 = 638. Kto przy każdym kroku liczy na palcach, łatwo gubi wątek.
• Dzielenie z resztą. Żeby policzyć 38 : 5 = 7 r. 3, trzeba od razu wiedzieć, że 7 · 5 = 35, a 8 · 5 = 40 to już za dużo.
• Ułamki. Żeby obliczyć ¾ z 20, liczymy 20 : 4 = 5 i 5 · 3 = 15. A żeby skrócić ułamek ¹⁸⁄₂₄, trzeba zauważyć, że obie liczby dzielą się przez 6 (18 = 3 · 6, 24 = 4 · 6), więc ¹⁸⁄₂₄ = ¾.

Najpierw zrozumieć, potem zapamiętać

Wiele dzieci uczy się tabliczki, recytując ją po kolei: „dwa razy jeden – dwa, dwa razy dwa – cztery, dwa razy trzy – sześć…”. Na początku to pomaga, ale ma swoją pułapkę. Jeśli dziecko, zapytane o 7 · 8, musi zacząć od „siedem razy jeden” i przejść cały rząd, to jeszcze tabliczki nie zna. Celem jest, żeby każdy wynik przychodził od razu, w dowolnej kolejności, czyli na wyrywki.

Zanim dziecko zacznie zapamiętywać, niech zrozumie, co znaczy każde działanie. 4 · 3 to 4 razy po 3, czyli 3 + 3 + 3 + 3 = 12. Dzielenie ma dwa obrazki, o których mówi podstawa programowa: podział i mieszczenie. 24 kasztany rozdzielamy po równo między czworo dzieci: każde dostaje 6 (podział). 24 kasztany pakujemy do woreczków, po 4 w każdym: wychodzi 6 woreczków (mieszczenie). W obu przypadkach 24 : 4 = 6, a sprawdzeniem jest 6 · 4 = 24.

Najlepszy obrazek mnożenia to przedmioty ułożone w równych rzędach, jak jajka w wytłaczance albo kostki czekolady (ta tabliczka też ma rzędy i kolumny). Taki prostokąt pomaga też, gdy jakiś wynik wyleci dziecku z głowy: da się go złożyć z dwóch, które już zna.

Skróty, które oszczędzają pracę

Kolejność czynników nie ma znaczenia. Kto zna 3 · 8, zna też 8 · 3. Ze stu działań tabliczki zostaje więc 55 różnych. A że mnożenia przez 1 i przez 10 prawie nie trzeba się uczyć, do zapamiętania zostaje tylko 36 działań.

Jedne działania wynikają z drugich.

• Mnożenie przez 2 to podwajanie: 2 · 7 to dwa razy więcej niż 7, czyli 14.
• Mnożenie przez 4 to podwojone mnożenie przez 2: 4 · 7 to podwojone 14, czyli 28.
• Mnożenie przez 8 to podwojone mnożenie przez 4: 8 · 7 to podwojone 28, czyli 56.
• Mnożenie przez 6 to podwojone mnożenie przez 3: 6 · 7 to podwojone 21, czyli 42.
• Mnożenie przez 5 to połowa mnożenia przez 10: 5 · 8 to połowa z 80, czyli 40. Wynik zawsze kończy się na 0 albo 5.
• Mnożenie przez 10 to dopisanie zera: 10 · 6 = 60.

Mnożenie przez 9 na palcach. Połóż obie dłonie przed sobą i wyprostuj wszystkie palce. Przy 9 · 4 zegnij czwarty palec od lewej. Po lewej zostają 3 palce (dziesiątki), po prawej 6 (jedności): 36. Ten sposób działa aż do 9 · 10. Poza tym cyfry każdego wyniku dają razem 9 (18, 27, 36, 45…), a 9 · 7 to tyle samo co 10 · 7 bez jednej siódemki: 70 − 7 = 63.

Mnożenie przez 7 na koniec. Kiedy dziecko zna już resztę tabliczki, z mnożenia przez 7 zostaje mu tylko jedno nowe działanie: 7 · 7 = 49. Wszystkie inne zna „od drugiej strony” (7 · 8 to to samo co 8 · 7). A na najbardziej zdradliwe z nich jest sposób: wystarczy powiedzieć po kolei „pięć, sześć, siedem, osiem”, czyli 56 = 7 · 8.

Rozkład, gdy coś wyleci z głowy. Zapomniane działanie można rozbić na dwa łatwiejsze: 6 · 8 = 5 · 8 + 1 · 8 = 40 + 8 = 48. Podstawa programowa wprost oczekuje, że dziecko „tworzy i stosuje własne strategie obliczeń”, a przy okazji ćwiczy liczenie w pamięci.

Gry, dzięki którym tabliczka zostaje w głowie

W zadaniach i w słupkach działania z tabliczki pojawiają się na wyrywki, a nie po kolei. Te zabawy mieszają je bez wysiłku:

• Bzyk. Liczycie na głos, na zmianę, ale zamiast każdej wielokrotności wybranej liczby mówicie „bzzz!”, jak pszczoła. Przy mnożeniu przez 3: 1, 2, bzzz!, 4, 5, bzzz!… Ktoś się pomylił? Zaczynacie od 1.
• Wojna na mnożenie. Weźcie karty od asa (to 1) do dziesiątki. Każdy gracz odkrywa dwie karty i mnoży ich wartości. Kto ma większy iloczyn, zabiera wszystkie karty z tej rundy. Przy remisie, jak w zwykłej wojnie, jest wojna.
• Skąd ta liczba? Podajesz liczbę, a dziecko szuka wszystkich działań z tabliczki mnożenia, które ją dają. 24 to 3 · 8, 4 · 6, 6 · 4 i 8 · 3. A 36? 4 · 9, 6 · 6 i 9 · 4.
• Kolorowa tabela stu liczb. W tabeli liczb od 1 do 100 (po dziesięć w rzędzie) pokolorujcie wielokrotności jednej liczby. Wielokrotności 5 tworzą dwie kolumny, wielokrotności 10 jedną, a wielokrotności 9 schodzą po skosie: 9, 18, 27… Kiedy dziecko zobaczy taki wzór, łatwiej mu zapamiętać wyniki.

Plaster miodu z tabliczką

W łamigłówkach Beequation z tabliczką mnożenia jedna liczba w plastrze jest iloczynem dwóch innych. Żeby ją znaleźć, trzeba sprawdzać pary i myśleć o dzielnikach, a nie tylko o wynikach. Znajdziesz ją w tym plastrze?

A teraz trudniejszy, z liczbami z dalszej części tabliczki:

Wskazówka do takich łamigłówek: szukana liczba to zwykle jedna z największych. Spróbuj podzielić ją przez mniejsze liczby i zobacz, przez którą dzieli się bez reszty. Potem sprawdź, czy wynik dzielenia też jest w plastrze.

W Beequation Kids tabliczkę ćwiczy się w Ogrodzie Mnożenia: najpierw mnożenie przez 2, 3, 4 i 5, a potem coraz dalej, aż do 20. Nie ma tam zegara, a pszczółka Indie podpowiada, gdy dziecko utknie. Łamigłówki z tabliczką możesz też wypróbować w darmowej wersji w przeglądarce. Jeśli uczysz, w naszym zestawie łamigłówek do wydruku znajdziesz kartę z dwunastoma plastrami z mnożeniem przez 2, 3, 4, 5 i 6, z odpowiedziami, gotową do skserowania.

Szybkie odpowiedzi

Ucz się dalej