Nauka › Klasy › Klasa 1

Przewodnik po klasie

Matematyka w klasie 1: czego uczy się Twoje dziecko (7–8 lat)

Klasa 1 to pierwszy rok szkoły podstawowej i pierwszy rok obowiązku szkolnego. Chodzą do niej dzieci w wieku 7–8 lat: w roku szkolnym 2026/2027 są to dzieci urodzone w 2019 roku, a także młodsze sześciolatki z 2020 roku, które rodzice posłali do szkoły rok wcześniej, i starsze dzieci z 2018 roku, którym odroczono obowiązek szkolny. Zaczyna się edukacja wczesnoszkolna. Przez trzy lata, od klasy 1 do 3, klasę uczy zwykle jedna nauczycielka lub jeden nauczyciel, a matematyka nie jest osobnym przedmiotem, tylko częścią zajęć zintegrowanych i nazywa się edukacją matematyczną. W porównaniu z zerówką jest więcej siedzenia w ławce i pracy w zeszycie, ale liczy się nadal głównie na klockach, patyczkach, liczmanach i palcach.

Nad czym pracują pierwszoklasiści

W klasie 1 dzieci poznają liczby do 20, a w wielu podręcznikach liczą też pełnymi dziesiątkami aż do 100. Najważniejsza umiejętność roku to rozkład liczby: 7 to 5 i 2, ale też 4 i 3 albo 6 i 1. Szczególnie ważne są pary, które razem dają 10, czyli dopełnianie do 10. Na nich opiera się to, co nauczyciele nazywają przekraczaniem progu dziesiątkowego: 8 + 5 liczymy jako 8 + 2 + 3, bo dwójka dopełnia do 10, a trójka idzie dalej. Z tych faktów dzieci będą korzystać w każdej kolejnej klasie, więc warto poświęcić im czas.

Poza tym pierwszoklasiści poznają monety i banknoty, pełne godziny na zegarze, dni tygodnia i miesiące, centymetry na linijce, połowę, podstawowe figury i rytmy.

Co mówi podstawa programowa

W całej Polsce obowiązuje jedna podstawa programowa. Od roku szkolnego 2026/2027 stopniowo wchodzi nowa podstawa programowa, a w edukacji wczesnoszkolnej zaczyna się właśnie od klasy 1. Tegoroczni pierwszoklasiści uczą się więc według niej i z nowych podręczników, a starsze dzieci z klas 2 i 3 jeszcze według dotychczasowej.

Podstawa nie rozpisuje matematyki na poszczególne klasy. Dla klas 1–3 opisuje, co dziecko ma umieć na koniec klasy 3. To cel, do którego prowadzą trzy lata edukacji wczesnoszkolnej. Według nowej podstawy trzecioklasista między innymi:

• czyta, zapisuje i porównuje liczby „w zakresie co najmniej do 10 000” i wie, że wartość cyfry zależy od jej miejsca w liczbie;
• dodaje i odejmuje w pamięci albo zapisując wyniki cząstkowe, a mnoży i dzieli „w zakresie tabliczki mnożenia”;
• uzupełnia okienka, takie jak 7 + ▢ = 19, i sprawdza wynik działaniem odwrotnym;
• odczytuje i zapisuje ułamki ½, ⅓, ¼, ⅕ i ⅛;
• mierzy długość, masę, pojemność i czas, odczytuje temperaturę (także poniżej zera) i liczy pieniądze w złotych i groszach;
• rozpoznaje i rysuje figury, oblicza obwód trójkąta i prostokąta, odczytuje proste tabele i diagramy słupkowe;
• rozwiązuje zadania tekstowe własnymi sposobami i umie wyjaśnić, jak liczy.

Podstawa mówi też, jak tego uczyć. Dzieci mają liczyć i rozumować od pierwszych dni szkoły, „nie czekając, aż będą oni umieli czytać i pisać, bez ograniczania zakresu używanych przez nich liczb”, a liczmany, klocki, patyczki i palce mają mieć zawsze pod ręką. Dlatego w klasie 1 dużo liczy się na głos, opowiada zadania i rozmawia o tym, kto jak liczył. Podstawa przyznaje też dzieciom „prawo popełniać błędy”: pomyłka to część nauki, a nie powód do wstydu.

Co dokładnie dzieje się w klasie 1, ustala program nauczania i podręcznik wybrany przez nauczyciela. Poniżej opisujemy to, co zwykle przerabia się w pierwszej klasie. Jeśli podręcznik Twojego dziecka idzie w innej kolejności, trzymaj się tego, co mówi nauczyciel. Każdy nagłówek prowadzi do pełnego poradnika o danym temacie.

Liczenie i system dziesiątkowy

• Liczenie do 20 i z powrotem, od dowolnej liczby: 13, 14, 15, 16… i 16, 15, 14, 13… W wielu podręcznikach także liczenie pełnymi dziesiątkami do 100: 10, 20, 30… 100.
• Czytanie i zapisywanie liczb do 20. Dziesiątka i jedności w liczbach od 11 do 19: 14 to 1 dziesiątka i 4 jedności.
• Liczba o 1 większa i o 1 mniejsza. Liczby na chodniczku liczbowym, czyli rzędzie ponumerowanych pól, po którym można „chodzić” do przodu i do tyłu.
• Porównywanie liczb ze znakami <, > i =: 12 < 15, 18 > 9. Łatwo to zapamiętać: znak otwiera się szeroko w stronę większej liczby, a ostrym końcem wskazuje mniejszą.
• Liczenie dwójkami: 2, 4, 6, 8, 10… To pierwszy krok do liczb parzystych.
• Różnica między cyfrą a liczbą: cyfr jest tylko dziesięć (od 0 do 9), a liczby zapisujemy cyframi. Liczba 15 ma dwie cyfry.

Dodawanie i odejmowanie

• Znaki +, − i = oraz zapis działania: 5 + 3 = 8. Znak = znaczy „tyle samo”, więc można też zapisać 8 = 5 + 3.
• Rozkład liczby na różne sposoby: 7 = 5 + 2 = 4 + 3 = 6 + 1.
• Dopełnianie do 10, wszystkie pary: 0 + 10, 1 + 9, 2 + 8, 3 + 7, 4 + 6 i 5 + 5, a także odejmowanie, które z nich wynika: skoro 7 + 3 = 10, to 10 − 3 = 7.
• Dodawanie i odejmowanie w zakresie 10, potem 20: najpierw bez przekraczania progu dziesiątkowego (13 + 4 = 17, 18 − 5 = 13), a potem z przekraczaniem (8 + 5 = 13, 13 − 5 = 8).
• Podwajanie: 4 + 4 = 8, 6 + 6 = 12, 7 + 7 = 14. A stąd już blisko do 7 + 8: to podwojenie siódemki i jeszcze 1, czyli 15.
• Pierwsze okienka, czyli działania z brakującą liczbą: 4 + ▢ = 10 (w okienku jest 6), ▢ − 3 = 5 (w okienku jest 8).

Przekraczanie progu dziesiątkowego to dla wielu pierwszoklasistów najtrudniejsza rzecz w całym roku. Dzieci ćwiczą je zwykle na liczydle albo na liczmanach: najpierw dopełniają do pełnej dziesiątki, potem dokładają to, co zostało.

Odejmowanie działa tak samo, tylko w drugą stronę: 13 − 5 = 13 − 3 − 2. Najpierw schodzimy do 10, potem odejmujemy pozostałe 2 i wychodzi 8. Więcej pomysłów na ćwiczenia znajdziesz w poradniku o rozkładzie liczb do 20.

Mnożenie i dzielenie

• Tabliczki mnożenia w klasie 1 zwykle jeszcze nie ma. Jest za to podwajanie i dodawanie jednakowych składników: 2 + 2 + 2 = 6, czyli trzy pary skarpetek to 6 skarpetek.
• Dzielenie po równo na liczmanach i patyczkach: 10 cukierków dla dwojga dzieci to po 5 cukierków dla każdego. Do tego sprawdzanie, ile grup po 2 da się ułożyć z 8 klocków (4 grupy). W szkole mówi się o dwóch rodzajach dzielenia: podziale (rozdawaniu po równo) i mieszczeniu (układaniu równych grup).

Ułamki zwykłe

• Połowa w codziennych sytuacjach: pół jabłka, połowa kartki, kanapka przecięta na dwie równe części.
• Połowa małej liczby: połowa z 8 to 4, połowa z 10 to 5. Najważniejsze jest słowo „równe”: dwie nierówne części to jeszcze nie połówki.
• Zapis ½ pojawia się zwykle później. Według nowej podstawy na koniec klasy 3 dzieci odczytują i zapisują ułamki ½, ⅓, ¼, ⅕ i ⅛.

Pieniądze

• Zwykle monety 1, 2 i 5 zł oraz banknoty 10 i 20 zł, poznawane w zabawie w sklep.
• Proste zakupy w pełnych złotych: drożdżówka za 4 zł i sok za 3 zł to razem 7 zł. Kto płaci banknotem 10 zł, dostaje 3 zł reszty.
• Rozmienianie: 5 zł to tyle samo co 2 zł + 2 zł + 1 zł, a 10 zł to dwie monety po 5 zł.
• Wielkość monety nie mówi, ile jest warta: moneta 2 zł jest mniejsza od monety 1 zł. To częsta pułapka.

Grosze i zapis typu 3 zł 45 gr pojawiają się zwykle w klasie 2.

Zegar i kalendarz

• Pełne godziny na zegarze ze wskazówkami: duża wskazówka stoi na 12, a mała pokazuje godzinę. „Jest trzecia”, „o ósmej idziemy do szkoły”.
• Pory dnia: rano, w południe, po południu, wieczorem, w nocy; wczoraj, dziś i jutro.
• Dni tygodnia po kolei, od poniedziałku do niedzieli, a także 12 miesięcy i 4 pory roku.
• Kalendarz: dzisiejsza data, urodziny i imieniny, ile dni zostało do Mikołajek.

Miary i jednostki

• Porównywanie: dłuższy i krótszy, wyższy i niższy, cięższy i lżejszy; pełny, pusty, do połowy.
• Mierzenie własnymi miarami (krokami, stopami, klockami), a potem linijką w centymetrach. Ważne, żeby mierzyć od zera na linijce, a nie od jej brzegu.
• Kilogram i litr poznawane w praktyce: na wadze i przy przelewaniu wody z butelki do dzbanka.

Figury i geometria

• Koło, trójkąt, kwadrat i prostokąt: nazywanie ich i szukanie w otoczeniu. Okno to prostokąt, a talerz to koło.
• Układanie figur z patyczków, klocków i plasteliny; rysowanie linii po linijce i szlaczków w zeszycie w kratkę.
• Prawa i lewa strona, najpierw względem siebie, oraz położenie: nad, pod, obok, przed, za, między.

Dane i diagramy

• Zbieranie prostych danych w klasie i liczenie ich, na przykład kto ma urodziny wiosną, kto latem, kto jesienią, a kto zimą.
• Diagramy obrazkowe, w których jeden obrazek to jedno dziecko, i pytania do nich: jabłka wybrało 6 dzieci, a gruszki 3. O ile więcej dzieci wybrało jabłka? (O 3.)

Rytmy i okienka

• Rytmy z klocków, obrazków, dźwięków i ruchów: kontynuowanie ich i wymyślanie własnych, na przykład klaśnięcie, tupnięcie, tupnięcie, klaśnięcie, tupnięcie, tupnięcie…
• Coraz trudniejsze okienka: 7 + ▢ = 12. Dziecko może szukać brakującej liczby, doliczając: od 7 do 10 brakuje 3, od 10 do 12 jeszcze 2, razem 5.

Liczenie w pamięci i zadania tekstowe

• Zadania tekstowe opowiadane na głos, często z obrazkiem, na przykład: „Na gałęzi siedziało 6 wróbli. Przyleciały jeszcze 3. Ile wróbli siedzi teraz na gałęzi?” Dziecko mówi działanie (6 + 3 = 9) i odpowiada pełnym zdaniem: „Na gałęzi siedzi 9 wróbli”.
• Własne sposoby liczenia i opowiadanie o nich: „Wiem, że 5 + 5 to 10, więc 5 + 6 to 11”.
• Gry planszowe, w kości i w karty, w których trzeba liczyć oczka i planować ruchy.

Na koniec klasy 1 większość dzieci potrafi…

• liczyć do 20 i z powrotem, zaczynając od dowolnej liczby (a wiele dzieci także dziesiątkami do 100)
• czytać i zapisywać liczby do 20 i wiedzieć, że 14 to 1 dziesiątka i 4 jedności
• powiedzieć, która liczba jest o 1 większa, a która o 1 mniejsza
• porównywać liczby ze znakami <, > i =
• podać z pamięci pary liczb, które razem dają 10, i rozkładać małe liczby na różne sposoby
• dodawać i odejmować w zakresie 20, także z przekraczaniem progu dziesiątkowego, na przykład 7 + 6 = 13 i 15 − 7 = 8
• uzupełniać proste okienka, takie jak 9 + ▢ = 15
• rozwiązać zadanie opowiedziane na głos i wyjaśnić swój sposób liczenia
• podzielić kilka przedmiotów po równo i znaleźć połowę
• rozpoznać monety 1, 2 i 5 zł oraz banknoty 10 i 20 zł
• odczytać pełną godzinę na zegarze i wymienić po kolei dni tygodnia i miesiące
• zmierzyć linijką długość w centymetrach
• rozpoznać koło, trójkąt, kwadrat i prostokąt oraz dokończyć rytm

Ważne słowa

Więcej pojęć z wyjaśnieniami znajdziesz w słowniczku matematycznym.

Czy w klasie 1 są oceny i sprawdziany?

Nie ma żadnego ogólnopolskiego testu ani egzaminu. Na koniec półrocza i na koniec roku dziecko dostaje ocenę opisową: zamiast cyfry nauczyciel opisuje, co dziecko już umie i nad czym warto jeszcze popracować. To, jak zaznacza się postępy na co dzień, ustala statut szkoły; w wielu szkołach są to punkty, naklejki, uśmiechnięte buźki albo krótkie komentarze. O postępach porozmawiasz z wychowawczynią lub wychowawcą na zebraniu z rodzicami albo na konsultacjach. Do klasy 2 dzieci przechodzą automatycznie, a powtarzanie klasy zdarza się tylko w wyjątkowych przypadkach.

Warto też wiedzieć, że od kwietnia 2024 roku nauczyciele klas 1–3 nie zadają obowiązkowych pisemnych ani praktycznych prac domowych na czas wolny (poza ćwiczeniami usprawniającymi motorykę małą). Matematyka w domu to więc zabawa i rozmowa, a nie odrabianie lekcji. Więcej wyjaśniamy w poradniku o tym, jak ocenia się matematykę w szkole podstawowej.

Jak pomóc w domu

• Dopełniajcie do 10 na palcach. Pokaż 10 palców, kilka zegnij i zapytaj, ile palców się schowało. Potem zamieńcie się rolami. Gdy pary do 10 są pewne, przejdźcie do 20. Pomysły znajdziesz w poradniku o rozkładzie liczb do 20.
• Liczcie po drodze. Schody na klatce, samochody na parkingu, kasztany w kieszeni. Do przodu i do tyłu, dwójkami, a czasem dziesiątkami.
• Pobawcie się w sklep. Prawdziwe monety 1, 2 i 5 zł i kilka rzeczy z kuchni z cenami w pełnych złotych. Niech dziecko raz sprzedaje, a raz kupuje.
• Zauważajcie pełne godziny. „Jest siódma, czas na kolację” uczy więcej niż karta pracy. Dobrze mieć w domu zegar ze wskazówkami.
• Dzielcie po równo. Kanapka na pół, 10 truskawek dla dwojga, klocki dla rodzeństwa. Zapytaj, skąd wiadomo, że jest sprawiedliwie.
• Grajcie w gry z kostką. Chińczyk czy inna gra planszowa to liczenie oczek bez nudy. Z dwiema kostkami dziecko dodaje: 4 i 5 to 9.
• Szukajcie figur. Drzwi to prostokąt, zegar na ścianie to koło, a kawałek pizzy przypomina trójkąt.

Więcej pomysłów na kilka minut dziennie znajdziesz w poradniku Matematyka na co dzień, a ogólne wskazówki – w tekście o tym, jak pomagać dziecku w matematyce w domu.

Darmowe karty pracy dla klasy 1

Wydrukuj je do ćwiczeń w domu albo w klasie. Na drugiej stronie każdej karty są odpowiedzi.

Brakujące liczby do 100Klasa 1, Klasa 2 · Liczenie co 1, co 2, co 5 i co 10Pobierz PDF

Rozkład liczby 10Zerówka, Klasa 1 · Pary liczb, które razem dają 10Pobierz PDF

Rozkład liczby 20Klasa 1 · Pary liczb, które razem dają 20Pobierz PDF

Dodawanie i odejmowanie w zakresie 20Klasa 1 · Działania na przemian do 20Pobierz PDF

Pełne godziny i „wpół do”Klasa 1, Klasa 2 · Odczytaj godzinę z zegaraPobierz PDF

Szybkie odpowiedzi

Ucz się dalej